U bent slachtoffer geworden van een misdrijf. Mishandeling, een gewapende overval, een aanrijding door een (beschonken) bestuurder of een zedendelict. De fysieke en psychische gevolgen zijn ingrijpend en de schade loopt op. U wilt gerechtigheid, maar u wilt ook dat uw schade wordt vergoed. Hoe pakt u dat aan?

In Nederland bestaan in principe twee juridische routes om schadevergoeding te krijgen van de dader. De eerste is de civielrechtelijke weg: u start zelf een procedure bij de burgerlijke rechter en vordert schadevergoeding op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek). De tweede route loopt via het strafrecht: u voegt zich als benadeelde partij in de strafzaak die het Openbaar Ministerie (OM) tegen de verdachte voert.

Die tweede route voeging in de strafzaak is voor veel slachtoffers een aantrekkelijk en laagdrempelig alternatief. Maar er kleven ook beperkingen aan. In deze blog leggen wij uit wat voeging precies inhoudt, hoe de schadevergoedingsmaatregel werkt en wat de voor- en nadelen zijn. Zodat u een weloverwogen keuze kunt maken. 

Wat is voeging als benadeelde partij?

Voeging als benadeelde partij is de wettelijke mogelijkheid voor een slachtoffer om binnen de strafzaak tegen de verdachte een vordering tot schadevergoeding in te dienen. De wettelijke basis hiervoor is artikel 51f van het Wetboek van Strafvordering (Sv). Dit artikel bepaalt dat degene die rechtstreeks schade heeft geleden door een strafbaar feit, zich als benadeelde partij kan voegen in het strafproces.

Wie kan zich voegen?

Iedereen die rechtstreeks schade heeft geleden door het strafbare feit kan zich voegen. Dat kan het slachtoffer zelf zijn, maar ook nabestaanden van een overleden slachtoffer of een ouder die namens een minderjarig kind optreedt. Daarnaast kunnen rechtspersonen zich voegen als zij door het delict schade hebben geleden.

Wat is de schadevergoedingsmaatregel?

Een bijzonder voordeel van voeging in de strafzaak is dat een bepaalde kwesties de mogelijkheid bestaat dat de rechter naast de schadevergoeding aan de benadeelde partij ook de schadevergoedingsmaatregel oplegt op grond van artikel 36f van het Wetboek van Strafrecht (Sr). Deze maatregel houdt in dat de rechter de veroordeelde verplicht om een bedrag aan de Staat te betalen ten behoeve van het slachtoffer.

Het grote praktische voordeel hiervan is dat niet u, maar de Staat (via het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB)) de inning van het toegewezen bedrag op zich neemt. U hoeft de dader dus niet zelf achterna te zitten met deurwaarders en incassoprocedures. Het CJIB stuurt aanmaningen, kan beslag leggen en uiteindelijk vervangende hechtenis toepassen als de veroordeelde niet betaalt.

Bovendien geldt er bij geweldsmisdrijven en zedenmisdrijven een voorschotregeling: als het CJIB er niet in slaagt het volledige bedrag bij de dader te incasseren, betaalt de Staat na acht maanden het resterende bedrag als voorschot aan het slachtoffer. Let op! In sommige gevallen is dit voorschot gemaximaliseerd tot een bedrag van € 5.000,00. Dit maakt de schadevergoedingsmaatregel voor slachtoffers bijzonder waardevol.

De voordelen van voeging in de strafzaak

a. Geen griffierecht.
Anders dan bij een civiele procedure hoeft u als benadeelde partij in de strafzaak geen griffierecht te betalen. Het instellen van uw vordering is kosteloos. Bij de civiele rechter betaalt u, afhankelijk van de hoogte van uw vordering, al snel enkele honderden euro’s aan griffierecht. Bij voeging in de strafzaak vervalt deze financiële drempel volledig.

b. Het OM levert het bewijs van de onrechtmatige daad.
In een civiele procedure draagt u als eiser in beginsel de bewijslast van de gedraging: u moet bewijzen dat de gedaagde onrechtmatig heeft gehandeld. In de strafzaak doet het Openbaar Ministerie het zware werk. De officier van justitie heeft het dossier samengesteld met processen-verbaal, getuigenverklaringen en forensisch bewijs. U kunt als benadeelde partij ‘meeliften’ op dit strafdossier. Dat bespaart u veel tijd, kosten en moeite. Deze kunt u dan stoppen in het bewijzen van de schade die door deze gedraging is ontstaan. De rechter kan het volledige scala aan schadeposten toewijzen, mits voldoende onderbouwd.

c. Wettelijke rente.
De strafrechter kan de wettelijke rente toewijzen vanaf het moment waarop de schade is ontstaan. Dat betekent dat u niet alleen de hoofdsom ontvangt, maar ook een rentevergoeding over de periode dat u op uw geld heeft moeten wachten.

d. De Staat int namens u.
Zoals hiervoor besproken bij de schadevergoedingsmaatregel kan het CJIB de incasso overnemen. Dit is een enorm praktisch voordeel. De Staat heeft vergaande bevoegdheden om het bedrag te innen, inclusief beslag en vervangende hechtenis.

e. De Staat schiet de vergoeding voor
Bij ernstige geweldsmisdrijven en zedenzaken kan bovendien de voorschotregeling van toepassing worden verklaard. Als de dader dan geen verhaal biedt, dan betaalt de Staat na acht maanden (een gedeelte van) de schade.

De nadelen van voeging in de strafzaak

a. Afhankelijkheid van de strafuitkomst.
Uw vordering als benadeelde partij is onlosmakelijk verbonden met de strafzaak. Wordt de verdachte vrijgesproken, dan wordt uw vordering automatisch niet-ontvankelijk verklaard. U kunt dan alsnog de civielrechtelijke weg bewandelen, maar u bent inmiddels wel tijd kwijt. Ook als het OM besluit de zaak te seponeren, komt uw vordering niet aan bod.

b. Onevenredige belasting van het strafgeding.
De strafrechter mag uw vordering niet-ontvankelijk verklaren als de behandeling daarvan een ‘onevenredige belasting van het strafgeding’ oplevert (artikel 361 lid 3 Sv). In de praktijk betekent dit dat complexe of omvangrijke schadeclaims — met uitgebreide discussies over causaliteit, medische rapportages of toekomstige schadeposten — al snel tegen dit artikel aanlopen. De strafrechter is er primair voor de strafzaak; uw civiele vordering is hier een bijzaak.

c. Beperkte bewijsmogelijkheden.
In een civiele procedure heeft u uitgebreide mogelijkheden om bewijs te leveren: u kunt getuigen oproepen, deskundigenberichten laten uitbrengen en een uitvoerig debat over de schade voeren. Bij voeging in de strafzaak zijn deze mogelijkheden beperkt. De strafrechter heeft doorgaans weinig tijd en ruimte voor een uitgebreid schadeonderzoek. Complexe medische discussies of betwiste schadeposten lenen zich daardoor beter voor de civiele rechter.

d. Tijdsdruk.
Het voegingsformulier moet tijdig worden ingediend en de behandeling ter zitting is vaak beknopt. U heeft beperkte spreektijd en beperkte mogelijkheden om uw vordering mondeling toe te lichten. Als uw zaak onvoldoende is voorbereid of onderbouwd, loopt u het risico dat de rechter uw vordering (gedeeltelijk) niet-ontvankelijk verklaart. Laat u dan ook bijstaan door een advocaat.

Wat moet u kiezen?

Hoewel de voegingsprocedure op papier eenvoudig lijkt, is juridische bijstand sterk aan te raden. Een gespecialiseerde letselschadeadvocaat kan de schadeposten professioneel in kaart brengen, de vordering juridisch onderbouwen en inschatten welke posten geschikt zijn voor voeging in de strafzaak en welke beter via een civiele procedure kunnen worden gevorderd.

Daarnaast vertegenwoordigt een advocaat u tijdens de zitting. Dit is emotioneel belangrijk maar ook processueel: de advocaat kan de vordering mondeling toelichten en reageren op verweren van de verdediging.

De kosten? Vaak nihil. 

Veel slachtoffers denken dat een advocaat prijzig is. Dat hoeft niet zo te zijn.

Bent u slachtoffer van een ernstig geweldsmisdrijf of seksuele misdrijf? Dan heeft u recht op kosteloze bijstand. Bij deze delicten heeft u op grond van artikel 44 lid 4 van de Wet op de rechtsbijstand (Wrb) recht op kosteloze rechtsbijstand, ongeacht uw inkomen of vermogen. U betaalt dan geen eigen bijdrage. Dit geldt voor slachtoffers van onder meer mishandeling,bedreiging, zware mishandeling, doodslag, poging tot moord, verkrachting en andere zedendelicten. De wetgever heeft dit zo geregeld omdat juist deze slachtoffers bijzonder kwetsbaar zijn en drempels voor juridische hulp zo laag mogelijk moeten zijn.

Bij letselschade als gevolg van andere misdrijven (bijvoorbeeld een verkeersongeval met letsel) komt u mogelijk in aanmerking voor een reguliere toevoeging (gesubsidieerde rechtsbijstand) via de Raad voor Rechtsbijstand. Of u hiervoor in aanmerking komt, hangt af van uw inkomen en vermogen. Bij toekenning betaalt u slechts een beperkte eigen bijdrage en worden de kosten van uw advocaat grotendeels door de overheid gedragen.

Uw advocaat kan u adviseren of u voor kosteloze of gesubsidieerde bijstand in aanmerking komt en kan de aanvraag voor u verzorgen. Ook kan u advocaat meekijken of er andere mogelijkheden zijn, zoals bijvoorbeeld een rechtsbijstandsverzekering.  

De slimste aanpak: een gecombineerde strategie

In de praktijk is de meest effectieve aanpak vaak een gecombineerde strategie. U voegt zich in de strafzaak voor de relatief eenvoudige, goed onderbouwde schadeposten: de medische kosten die al vaststaan, de reïntegratiekosten, het verlies van arbeidsvermogen tot op heden en een bedrag aan smartengeld waarvoor u kunt aansluiten bij vergelijkbare uitspraken uit de Smartengeldgids dan wel de Rotterdamse schaal.

Complexere schadeposten — zoals toekomstig verlies van arbeidsvermogen, de noodzaak van langdurige medische behandelingen of betwiste causaliteitsvragen — reserveert u voor een civiele procedure. In die procedure heeft u meer ruimte voor uitgebreid bewijs, deskundigenrapporten en een volledig schadedebat.

Door deze strategie profiteert u van de voordelen van voeging (geen griffierecht, meeliften op het bewijs van het OM, snelle incasso via het CJIB) en vermijdt u de nadelen (niet-ontvankelijkheid wegens onevenredige belasting). Uw advocaat kan u helpen om deze afweging te maken en beide procedures op elkaar af te stemmen.

Neem contact op met Heelmeesters 

Bent u slachtoffer van een misdrijf en wilt u weten of voeging in de strafzaak voor u de juiste route is? Of wilt u een gecombineerde strategie bespreken? De letselschadeadvocaten van Heelmeesters Letselschade Advocatuur staan voor u klaar.

Wij zijn gespecialiseerd in letselschadezaken en hebben ruime ervaring met voeging in strafzaken, de schadevergoedingsmaatregel en civiele letselschadeprocedures. In veel gevallen is onze bijstand in een strafprocedure (vrijwel) kosteloos dankzij een toevoeging of kosteloze rechtsbijstand.

Neem vrijblijvend contact met ons op voor een eerste gesprek. Wij bekijken graag samen met u wat de beste aanpak is voor uw situatie.